Hiçbir pistona basmadan, yalnızca üfleme hızını değiştirerek üç farklı ses çıkar.
BaşlangıçKeşif●●●●●~5 dk1–2. sınıf
Hedef: Pistonlara basmadan, üfleme hızını değiştirerek üç açık sesi (Do, Sol, ince Do) çıkarır ve hızlı üflemenin sesi incelttiğini fark eder.
Süre: ~5 dk · Konu: Nefes, Dinleme
Ön bilgi: Ön bilgi gerekmez.
Uygulama: Sanal trompette sol tarafta üç piston, sağda üç üfleme düğmesi vardır. Bu derste pistonlara hiç basılmaz. Gerçek trompette ses yüksekliği dudak gerginliği ve hava hızıyla değişir; burada bu, üç üfleme düğmesiyle gösterilir. Önce sınıfça ‘yavaş–orta–hızlı’ nefes alıştırması yapın. Sanal trompet notaları yazıldığı gibi seslendirir (Do trompet gibi); si bemol trompette aynı parmaklar bir ton pes duyulur.
Açık seslerle ses yüksekliğini karşılaştır ve sesleri kalından inceye sırala.
BaşlangıçSes yüksekliği●●●●●~5 dk1–2. sınıf
Hedef: İki ya da üç sesi ses yüksekliğine göre karşılaştırır; kalından inceye ve inceden kalına sıralayarak çalar.
Süre: ~5 dk · Konu: Dinleme, Nefes
Ön bilgi: Üç açık sesi (yavaş, orta, hızlı üfleme) çıkarabilmek. · Önce: Üç açık ses: yavaş, orta, hızlı üfle
Uygulama: Ses yüksekliği (kalın–ince) çocukların sık karıştırdığı ‘yüksek ses–alçak ses’ (ses şiddeti) ile aynı şey değildir; bunu vurgulayın. Kartlar karışık sırada gelir; öğrenci her sesi çalarak dener. Yanlış sırada çalınan nota açıklamayla işaretlenir.
Birinci pistonla Fa’yı, birinci ve ikinci pistonla Mi’yi çal; Sol–Fa–Mi merdivenini in.
BaşlangıçParmaklar●●●●●~6 dk1–2–3. sınıf
Hedef: Orta üflemeyle 1. pistonu kullanarak Fa’yı, 1. ve 2. pistonları birlikte kullanarak Mi’yi çalar; Sol–Fa–Mi dizisini doğru parmaklarla seslendirir.
Süre: ~6 dk · Konu: Nota, Nefes
Ön bilgi: Orta üflemeyle Sol sesini çıkarabilmek. · Önce: Üç açık ses: yavaş, orta, hızlı üfle
Uygulama: Pistonlar soldan sağa 1, 2, 3 diye numaralanır (gerçek trompette işaret, orta ve yüzük parmağı). Önce pistonu basılı tut, sonra üfle: sıra önemlidir. Bilgisayar klavyesinde J, K, L pistonlar; A, S, D üfleme düğmeleridir.
Re’yi öğren ve Do–Re–Mi–Fa–Sol dizisini yukarı ve aşağı çal.
OrtaNota dizisi●●●●●~7 dk2–3. sınıf
Hedef: Do, Re, Mi, Fa ve Sol notalarının parmak (piston) ve üfleme düzenini bilir; beş notalık diziyi iki yönde de doğru çalar.
Süre: ~7 dk · Konu: Nota, Melodi
Ön bilgi: Fa (1) ve Mi (1+2) notalarını çalabilmek. · Önce: İlk pistonlar: Fa ve Mi
Uygulama: Do yavaş üflemeyle, Re–Mi–Fa–Sol orta üflemeyle çalınır. Re için 1. ve 3. piston birlikte kullanılır. Do’dan Re’ye geçerken üfleme hızının değiştiğine dikkat çekin. Yardımsız modda piston işaretleri gizlenir; iki yanlıştan sonra ipucu gelir.
Notayı adından değil porteden tanı ve trompette çal.
OrtaNota okuma●●●●●~7 dk2–3–4. sınıf
Hedef: Sol anahtarlı portede Do–Sol arasındaki notaları tanır ve trompette doğru parmak ve üflemeyle çalar.
Süre: ~7 dk · Konu: Nota
Ön bilgi: Do–Sol arasındaki beş notayı çalabilmek. · Önce: Do’dan Sol’a beş nota
Uygulama: Do alt yardımcı çizgide, Re çizginin altında, Mi birinci çizgide, Fa birinci aralıkta, Sol ikinci çizgidedir. Trompet notaları sol anahtarında yazılır. ‘Nota isimleri’ kapalıyken porte altındaki ad gizlenir; sınıfta önce isimli, sonra isimsiz deneyin.
Nefesini kontrol et: uzun sesleri tut, kısa sesleri kes ve dörtlük–ikilik ritimleri çal.
OrtaRitim ve nefes●●●●●~8 dk2–3–4. sınıf
Hedef: Nefesini kontrol ederek uzun ve kısa sesleri ayırt edip çalar; dörtlük ve ikilik notalardan oluşan ritimleri tempoda seslendirir.
Süre: ~8 dk · Konu: Ritim, Nefes
Ön bilgi: Do, Mi ve Sol notalarını çalabilmek. · Önce: Do’dan Sol’a beş nota
Uygulama: Uzun ses için üfleme düğmesi basılı tutulur, kısa ses için hemen bırakılır. Gerçek trompette her yeni ses dille ‘tu’ diye başlatılır; aynı notayı tekrar çalarken düğmeyi bırakıp yeniden basmak bunu temsil eder. Önce sınıfça ‘tu–tu–tu–tuuu’ diye seslendirin.
Kısa melodileri dinle ve kulağınla bulup aynısını çal; hafıza zincirini tamamla.
OrtaKulak eğitimi●●●●●~8 dk2–3–4. sınıf
Hedef: Dinlediği 3–5 notalık kısa melodileri kulaktan tanıyıp trompette aynı sırayla çalar; giderek uzayan bir ses zincirini hatırlar.
Süre: ~8 dk · Konu: Dinleme, Melodi
Ön bilgi: Do–Sol arasındaki beş notayı çalabilmek. · Önce: Do’dan Sol’a beş nota
Uygulama: İlk iki yankıda notalar gösterilir, sonrakilerde yalnızca ses vardır. Öğrencilere ‘ilk nota Do’ ipucunu verin; sonra her notanın bir öncekinden kalın mı ince mi olduğunu düşünmelerini isteyin. Yanlışta açıklama yönü (daha kalın/daha ince) söyler.
Hızlı üflemeyle La, Si ve ince Do’yu öğren; ‘Sabah Borusu’ şarkısını önce notalarla, sonra tempoda çal.
İleriŞarkı●●●●●~10 dk3–4. sınıf
Hedef: Hızlı üflemeyle La (1+2), Si (2) ve ince Do notalarını çalar; Do–ince Do aralığındaki özgün bir şarkıyı doğru notalarla ve tempoda seslendirir.
Süre: ~10 dk · Konu: Nota, Melodi, Ritim
Ön bilgi: Do–Sol notalarını çalabilmek, dörtlük ve ikilik notaları okuyabilmek. · Önce: Portedeki notayı çalıyorum, Uzun ve kısa sesler, nefesli ritim, Dinle ve çal: melodi yankısı
Uygulama: La, Si ve ince Do hızlı üflemeyle çalınır. Gerçek trompette yüksek notalar için daha çok hava değil, daha hızlı ve dar hava gerekir; öğrencileri zorlamayın. ‘Sabah Borusu’ özgün olarak yazılmış 12 notalık bir şarkıdır. Son adım tempoda değerlendirilir.
Sanal trompette 3 piston ve 3 üfleme düğmesi (yavaş, orta, hızlı) vardır; çalınan nota gerçek trompetteki parmak ve doğal ses düzenine göre hesaplanır. Notalar yazıldığı gibi duyulur (Do trompet gibi); si bemol trompette aynı parmaklar bir ton pes duyulur. Ses, tarayıcıda sentezlenir; gerçek trompet kaydı değildir ve dudak/nefes tekniğinin yerini tutmaz. Her dersin öğrenme hedefi, süresi ve uygulama yönergesi ders sayfasındaki “Öğretmen bilgileri” bölümündedir.
Trompet; ağızlık, kıvrılmış metal borular, üç piston (valf) ve sesin çıktığı kalaktan oluşur. Ses, dudakların ağızlıkta titreşmesiyle başlar. Trompet bir “dudak titreşimli” nefesli çalgıdır: aynı parmak düzeniyle dudak gerginliği ve nefes hızı değiştikçe farklı sesler elde edilir.
Piston sistemi
Pistonlar havayı ek borulara yönlendirip boruyu uzatır ve sesi kalınlaştırır:
1. piston: bir tam ses (2 yarım ses) pesleştirir.
2. piston: yarım ses pesleştirir.
3. piston: bir buçuk ses (3 yarım ses) pesleştirir.
Birlikte: 1+2 = 3 yarım ses, 2+3 = 4, 1+3 = 5, 1+2+3 = 6 yarım ses.
Nota ve register (doğal sesler)
Hiçbir pistona basmadan da birden fazla nota çalınabilir: bunlar borunun doğal sesleridir. Melokta’daki sanal trompette üç üfleme hızı vardır: yavaş üfleme Do4, orta üfleme Sol4, hızlı üfleme Do5 verir. Pistonlar bu seslerin her birinden aşağı doğru yeni notalar üretir; örneğin orta üflemeyle 1+3 pistonları Re4, 1+2 pistonları Mi4 verir.
Okullarda en yaygın trompet Si bemol trompettir: yazılan Do, bir tam ses aşağıda (Si bemol) duyulur. Melokta notaları yazıldığı gibi seslendirir (Do trompet gibi), bu yüzden ekrandaki nota ile duyduğun nota aynıdır.
Başlangıç çalışmaları
Pistonsuz üç açık ses: yavaş, orta ve hızlı üfle; sesin inceldiğini dinle.
Do–Re–Mi: Do (açık, yavaş), Re (1+3, orta), Mi (1+2, orta).
Fa (1. piston) ve Sol (açık, orta) ekleyerek Do’dan Sol’e beş nota.
Her notayı “tu” diye başlat ve sesi eşit uzunlukta tut.
melokta